Trả lời nhanh
Bước đầu khi làm sổ sách kế toán doanh nghiệp thương mại và dịch vụ là tập hợp chứng từ. Hóa đơn phải đáp ứng ba nguyên tắc: hợp pháp (hóa đơn điện tử do người bán đã đăng ký lập theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 01/7/2026), hợp lệ (đủ nội dung theo Điều 10 Nghị định 254/2026/NĐ-CP) và hợp lý (khoản chi thực tế liên quan đến hoạt động kinh doanh, có hóa đơn và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt khi từ 05 triệu đồng theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP).
Ý chính
- Bước 1 của quy trình làm sổ sách là tập hợp chứng từ
- Hóa đơn phải hợp pháp, hợp lệ và hợp lý; từ 01/7/2026 theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC
- Hợp lệ: đủ nội dung hóa đơn theo Điều 10 Nghị định 254/2026/NĐ-CP; không nhất thiết có chữ ký số của người mua
- Hợp lý: khoản chi thực tế liên quan hoạt động kinh doanh, có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt từ 05 triệu đồng (Nghị định 320/2025/NĐ-CP)
- Kết chuyển cuối kỳ theo Thông tư 99/2025/TT-BTC: TK 521, 511, 515, 632, 635, 641, 642, 811, 821 sang TK 911, lãi lỗ sang TK 4212
- Tiền ăn giữa ca, ăn trưa chi bằng tiền: từ 01/7/2026 phần vượt 1,2 triệu đồng/người/tháng mới tính vào thu nhập chịu thuế TNCN (Nghị định 253/2026/NĐ-CP)
Theo quy định tại thời điểm đăng bài (06/03/2021); chính sách có thể đã thay đổi.
Cập nhật ngày 15/11/2026: bài đã được cập nhật theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC về hóa đơn điện tử (hiệu lực từ 01/07/2026), Nghị định 320/2025/NĐ-CP về thuế thu nhập doanh nghiệp và Thông tư 99/2025/TT-BTC về chế độ kế toán doanh nghiệp (áp dụng từ 01/01/2026).
Bài viết hướng dẫn các bước làm sổ sách kế toán cho doanh nghiệp thương mại và dịch vụ, từ tập hợp chứng từ đến lên cân đối tài khoản.
Bước 1: Tập hợp chứng từ
Đối với kế toán việc tập hợp chứng từ là công việc đầu tiên cần lưu ý:
Chứng từ hóa đơn
Chứng từ hóa đơn phải tuân thủ 3 nguyên tắc: hợp pháp, hợp lý và hợp lệ
Hóa đơn chứng từ hợp pháp là
Từ 01/7/2026, hóa đơn thực hiện theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC (thay Nghị định 123/2020/NĐ-CP). Theo đó, hóa đơn hợp pháp là hóa đơn điện tử, cụ thể:
- Do người bán đã đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử với cơ quan thuế lập, theo định dạng chuẩn dữ liệu và ghi đầy đủ nội dung theo Điều 10 Nghị định 254/2026/NĐ-CP (khoản 1, khoản 3 Điều 4).
- Là hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế, hóa đơn điện tử không có mã của cơ quan thuế (đối với một số lĩnh vực đáp ứng điều kiện) hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, tùy đối tượng sử dụng theo Điều 6 Nghị định 254/2026/NĐ-CP.
- Hóa đơn đặt in của cơ quan thuế hết giá trị sử dụng từ 01/7/2026 (khoản 3 Điều 44 Nghị định 254/2026/NĐ-CP).
Bài gốc nêu 3 tiêu chí của hóa đơn giấy: do Bộ Tài chính (Tổng cục Thuế) phát hành, do cơ sở kinh doanh tự in theo mẫu được cơ quan thuế chấp nhận, đã làm thủ tục thông báo phát hành hóa đơn. Đây là quy định thời hóa đơn giấy, nay chỉ còn là bối cảnh tham khảo.
Một số rủi ro về hóa đơn đầu vào khi lấy: Doanh nghiệp có giao dịch mua bán hàng hóa dịch vụ là có thật, hóa đơn tài chính đầy đủ, thanh toán không dùng tiền mặt (từ 05 triệu đồng trở lên mỗi lần, theo điểm c khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP; bài gốc nêu mức 20 triệu theo quy định cũ); Nhưng Doanh nghiệp cung cấp hàng hóa, dịch vụ nhưng hàng hóa dịch vụ này không nằm trong phạm vi hoạt động đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp đó.
Ví dụ 1: Doanh nghiệp A ký hợp đồng với Doanh nghiệp B về việc cung cấp dịch vụ kế toán. Nhưng trong Giấy phép ĐKKD của Doanh nghiệp A lại không đăng ký kinh doanh mảng hoạt động này. Đây là rủi ro khi lấy hóa đơn: bên mua nên kiểm tra ngành nghề đăng ký của bên bán trước khi ký hợp đồng và lưu đầy đủ hồ sơ giao dịch.
Hóa đơn hợp lệ là
- Hóa đơn hợp lệ là hóa đơn đảm bảo đầy đủ nội dung các chỉ tiêu theo quy định. Theo khoản 1 Điều 10 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, hóa đơn phải có các nội dung như:
- Tên hóa đơn, ký hiệu hóa đơn, ký hiệu mẫu số hóa đơn; số hóa đơn; thời điểm lập hóa đơn (ngày, tháng, năm dương lịch); thời điểm ký số; mã của cơ quan thuế đối với hóa đơn có mã;
- Tên, địa chỉ, mã số thuế của người bán; tên, địa chỉ, mã số thuế hoặc mã số đơn vị có quan hệ với ngân sách hoặc số định danh cá nhân của người mua;
- Tên, đơn vị tính, số lượng, đơn giá hàng hóa, dịch vụ; thành tiền chưa có thuế GTGT, thuế suất thuế GTGT, tổng số tiền thuế GTGT theo từng loại thuế suất, tổng cộng tiền thuế GTGT, tổng tiền thanh toán đã có thuế GTGT (số tiền bằng chữ);
- Chữ ký số của người bán. Trên hóa đơn điện tử không nhất thiết phải có chữ ký số của người mua, trừ trường hợp người mua và người bán có thỏa thuận.
- Hóa đơn được lập theo đúng nguyên tắc lập hóa đơn tại Nghị định 254/2026/NĐ-CP và hướng dẫn tại Thông tư 91/2026/TT-BTC (hiệu lực từ 01/7/2026). Trước đây, bài dẫn Thông tư số 39/2014/TT-BTC ngày 31/3/2014 (có hiệu lực từ ngày 1/6/2014), phần quy định về hóa đơn đã hết hiệu lực từ 01/7/2022.
Một số lưu ý về hóa đơn về tính hợp lệ cần đáp ứng 1 số yêu cầu sau: Chi phí không vượt mức khống chế theo quy định của luật thuế TNDN (Điều 9, Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP). Ví dụ:
- Tiền ăn giữa ca: bài gốc nêu mức 730.000đ/người/tháng. Mức này theo Thông tư 26/2016/TT-BLĐTBXH, đã hết áp dụng từ 15/6/2025 khi Thông tư 003/2025/TT-BNV có hiệu lực và bãi bỏ Thông tư 26/2016/TT-BLĐTBXH. Mức chi hiện nay doanh nghiệp xác định theo thỏa ước lao động tập thể hoặc quy chế của doanh nghiệp; cần đối chiếu hướng dẫn thuế hiện hành khi tính chi phí được trừ. Về thuế TNCN, từ 01/7/2026 phần tiền ăn giữa ca, ăn trưa chi bằng tiền vượt 1,2 triệu đồng/người/tháng mới tính vào thu nhập chịu thuế; nếu doanh nghiệp tự tổ chức bữa ăn, mua suất ăn hoặc cấp phiếu ăn thì không tính vào thu nhập chịu thuế (điểm g khoản 2 Điều 8 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
- Chi trang phục: bằng tiền không quá 5.000.000đ/người/năm; bằng hiện vật phải có hóa đơn, chứng từ (điểm đ khoản 8 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP).
- Chi phí mua xe ô tô chở người từ 9 chỗ ngồi trở xuống: phần trích khấu hao tương ứng nguyên giá vượt 1,6 tỷ đồng/xe không được tính vào chi phí được trừ, trừ ô tô dùng kinh doanh vận tải hành khách, du lịch, khách sạn và ô tô làm mẫu, lái thử (điểm e1 khoản 6 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP).
Hóa đơn hợp lý là
Khi nói đến hóa đơn hợp lý là nói đến chi phí hợp lý. Chi phí có hóa đơn hợp pháp, hợp lệ vẫn chưa đủ, nó còn phải hợp lý: khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp (điểm a khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP), nội dung trên hóa đơn phải đúng - phù hợp với nội dung kinh doanh của doanh nghiệp.
Ví dụ 2: Hóa đơn chi phí ăn uống tiếp khách là hóa đơn hợp pháp nhưng hóa đơn ấy khi lấy về phải xem có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh hay không? Hoặc hóa đơn nhiên liệu lấy về quá nhiều trong khi doanh nghiệp không có phương tiện vận tải.
Chứng từ ngân hàng
- Giấy báo nợ: Ủy nhiệm chi, séc
- Giấy báo có: giấy báo có nộp tiền vào tài khoản.
- Phiếu hạch toán ngân hàng:
- Sổ phụ ngân hàng.
- Sao kê ngân hàng.
Các chứng từ ngân hàng thường phát sinh trong các khoản giao dịch mua bán hoặc các giao dịch khác liên quan qua ngân hàng của doanh nghiệp.
Các chứng từ nộp tiền vào ngân sách nhà nước
Là số tiền doanh nghiệp phải nộp như:
- Thuế TNDN (tạm nộp theo quý và quyết toán năm, theo khoản 1 Điều 21 Thông tư 89/2026/TT-BTC).
- Thuế GTGT (khi phát sinh số thuế phải nộp).
- Thuế TNCN (Khi phát sinh thuế phải nộp).
- Các loại thuế, phí liên quan.
Bước 2: Phản ánh chứng từ
Là định khoản các chứng từ phát sinh: Hóa đơn, Ngân hàng, Bảng kê, giấy nộp tiền vào ngân sách nhà nước.
- Lưu ý khi phản ánh với chứng từ hóa đơn đầu vào: Phân biệt các hóa đơn đầu vào nhập kho xuất bán: được gọi là hóa đơn mua: nguyên vật liệu, hàng hóa, … và các hóa đơn mua về, mặt hàng phục vụ cho việc SXKD của Doanh nghiệp.
Bước 3: Tập hợp chi phí
Là một trong những yếu tố quan trọng trong việc xác định chi phí của doanh nghiệp:
- Chi phí tiền lương: căn cứ hợp đồng lao động, quy chế lương, thưởng của doanh nghiệp; khoản chi tiền lương phải có chứng từ thanh toán (khoản 8 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP). Bài gốc dẫn Thông tư 03/2015/TT-BLĐTBXH về điều chỉnh mức tiền lương đã đóng bảo hiểm xã hội; việc điều chỉnh tiền lương đã đóng bảo hiểm xã hội hiện thực hiện theo Điều 73 Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025).
- Chi phí khấu hao TSCĐ: căn cứ Thông tư 45/2013/TT-BTC (đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần, gần đây bởi Thông tư 30/2025/TT-BTC). Theo Quyết định 1760/QĐ-BTC ngày 01/7/2026, Thông tư 45/2013/TT-BTC tiếp tục áp dụng cho đến khi có văn bản thay thế, nhưng không quá ngày 31/12/2026. Bài gốc ghi “Thông tư 45/2015/TT-BTC” là nhầm số hiệu.
- Chi phí trả trước.
- Chi phí giá vốn: Doanh nghiệp áp dụng tính giá vốn hàng xuất bán theo PP bình quân cuối kỳ. Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, doanh nghiệp được chọn một trong các phương pháp tính giá xuất kho: giá đích danh, bình quân gia quyền, nhập trước xuất trước (FIFO), giá bán lẻ, chi phí chuẩn và áp dụng nhất quán giữa các kỳ.
- Các chi phí khác liên quan.
Bước 4: Bút toán kết chuyển và xác định kết quả kinh doanh
Kết chuyển các khoản doanh thu
Kết chuyển doanh thu bán hàng chú ý: các trường hợp hàng bán trả lại, chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán làm khoản doanh thu giảm đi, các bạn nhớ làm bút toán kết chuyển các khoản giảm trừ doanh thu sau đó mới kết chuyển doanh thu:
Kết chuyển các khoản giảm trừ doanh thu:
Nợ TK 511 Sumif nợ 511
Có TK 521
Kết chuyển doanh thu bán hàng hóa:
Nợ TK 511 Sumif có 511 - sumif nợ 511
Có TK 911
Kết chuyển doanh thu hoạt động tài chính:
Nợ TK 515 Sumif có 515 - Sumif nợ 515
Có TK 911
Kết chuyển thu nhập khác:
Nợ TK 711 Sumif có 711 - Sumif nợ 711
Có TK 911
Kết chuyển các khoản chi phí
Kết chuyển chi phí giá vốn:
Nợ TK 911 Sumif Nợ 632 - Sumif có 632
Có TK 632
Kết chuyển chi phí tài chính:
Nợ TK 911 Sumif Nợ 635 - Sumif có 635
Có TK 635
Kết chuyển chi phí bán hàng:
Nợ TK 911 Sumif Nợ 641 - Sumif có 641
Có TK 641
Kết chuyển chi phí quản lý:
Nợ TK 911 Sumif Nợ 642 - Sumif có 642
Có TK 642
Kết chuyển chi phí khác:
Nợ TK 911 Sumif Nợ 811 - Sumif có 811
Có TK 811
Kết chuyển chi phí thuế TNDN (TK 821 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC có TK cấp 2 là 8211 chi phí thuế TNDN hiện hành và 8212 chi phí thuế TNDN hoãn lại):
Nợ TK 911 Sumif Nợ 821 - Sumif có 821
Có TK 821
Xác định kết quả kinh doanh
Doanh nghiệp lãi:
Nợ TK 911 Sumif có 911 - Sumif nợ 911
Có TK 4212
Doanh nghiệp lỗ:
Nợ TK 4212 - (Sumif có 911- Sumif nợ 911)
Có TK 911
Kết chuyển thuế GTGT được khấu trừ (Doanh nghiệp áp dụng PP khấu trừ)
Nguyên tắc trong định khoản kết chuyển thuế luôn làm giảm 2 loại thuế là:
- Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ
- Thuế GTGT đầu ra phải nộp
Nợ TK 3331 Giá trị kết chuyển trong bài là số thuế phát sinh nhỏ
Có TK 133
- Công thức tính số phát sinh của 133: Sumif nợ 133 - Sumif có 133
- Công thức tính số phát sinh của 3331: Sumif có 3331 - Sumif nợ 3331
- Tìm số dư đầu kỳ 133:
Nguyên tắc tìm giá trị nhỏ kết chuyển theo công thức sau:
Đầu kỳ 133 + Phát sinh (PS) trong kỳ 133 so sánh với PS trong kỳ 3331
- Nếu Đầu kỳ 133 + PS trong kỳ 133 > PS trong kỳ 3331 => số kết chuyển bằng PS trong kỳ 3331
- Nếu Đầu kỳ 133 + PS trong kỳ 133 < PS trong kỳ 3331 => số kết chuyển bằng Đầu kỳ 133 + PS trong kỳ 133
Ví dụ 3:
Doanh nghiệp Kế toán Đức Hà áp dụng kê khai thuế theo PP khấu trừ, trong quý 1/2015 có số liệu sau: đầu kỳ 133 còn được khấu trừ là 12.000.000 đồng, trong kỳ phát sinh của 133 là 20.000.000 đồng, phát sinh trong kỳ 3331 là 25.000.000 đồng.
Theo công thức kết chuyển thuế, số kết chuyển là số nhỏ hơn giữa (Đầu kỳ 133 + PS trong kỳ 133) và PS trong kỳ 3331:
12.000.000 + 20.000.000 = 32.000.000 > 25.000.000, nên số kết chuyển bằng PS trong kỳ 3331 là 25.000.000 đồng
Nợ TK 3331 25.000.000 đồng
Có TK 133
Bước 5: Lên cân đối tài khoản
Nguồn: chị Bùi Thuý Hà
Bài viết và khoá học liên quan
Căn cứ pháp lý
- Nghị định 254/2026/NĐ-CP
- Thông tư 91/2026/TT-BTC
- Nghị định 320/2025/NĐ-CP
- Thông tư 99/2025/TT-BTC
- Thông tư 45/2013/TT-BTC
- Luật 41/2024/QH15
- Thông tư 89/2026/TT-BTC
- Thông tư 39/2014/TT-BTC
- Thông tư 03/2015/TT-BLĐTBXH
- Nghị định 253/2026/NĐ-CP
Khoá học liên quan
Kế toán thực tế
Kèm 1-1 trên chứng từ thật · khai giảng liên tục



