8 loại giao dịch không được sử dụng tiền mặt

Cập nhật ngày 14/11/2026: bài đã được cập nhật theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP và Thông tư 20/2026/TT-BTC về thuế thu nhập doanh nghiệp, Nghị định 181/2025/NĐ-CP về thuế giá trị gia tăng và Luật Chứng khoán 54/2019/QH14. Thay đổi quan trọng nhất: ngưỡng thanh toán không dùng tiền mặt để được trừ chi phí và khấu trừ thuế GTGT đầu vào là 05 triệu đồng, không còn là 20 triệu đồng.

Bài tổng hợp 8 nhóm giao dịch mà doanh nghiệp không được thanh toán bằng tiền mặt, kèm căn cứ pháp lý của từng nhóm.

Lưu ý: Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt (hiệu lực từ 01/7/2024) thay thế Nghị định 101/2012/NĐ-CP và Nghị định 80/2016/NĐ-CP (khoản 2 Điều 37), không thay thế Nghị định 222/2013/NĐ-CP về thanh toán bằng tiền mặt, nên các quy định của Nghị định 222/2013/NĐ-CP nêu trong bài vẫn được giữ.

Giao dịch góp vốn, mua bán, chuyển nhượng phần vốn góp

Theo Điều 3 Thông tư 09/2015/TT-BTC, các doanh nghiệp không được sử dụng tiền mặt (tiền giấy, tiền kim loại do Ngân hàng Nhà nước phát hành) để thanh toán các giao dịch góp vốn, mua bán, chuyển nhượng phần vốn góp vào doanh nghiệp khác.

Trong trường hợp này, doanh nghiệp sử dụng các hình thức thanh toán sau:

• Thanh toán bằng Séc
• Thanh toán bằng ủy nhiệm chi – chuyển tiền
• Các hình thức thanh toán không sử dụng tiền mặt phù hợp khác.

Về thuế thu nhập doanh nghiệp, theo điểm a3 khoản 2 Điều 13 Nghị định 320/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp chuyển nhượng vốn cho tổ chức, cá nhân thì phần giá trị vốn chuyển nhượng theo hợp đồng từ 05 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt; nếu không có, cơ quan thuế có quyền ấn định giá chuyển nhượng.

Các giao dịch vay, cho vay và trả nợ vay lẫn nhau

Khoản 2 Điều 6 Nghị định 222/2013/NĐ-CP, doanh nghiệp không phải tổ chức tín dụng không sử dụng tiền mặt khi vay và cho vay lẫn nhau, thay vào đó thanh toán bằng Séc, bằng ủy nhiệm chi – chuyển tiền hoặc hình thức thanh toán không dùng tiền mặt khác.

Mua hàng hóa, dịch vụ từng lần từ 05 triệu đồng trở lên

Thuế thu nhập doanh nghiệp. Theo điểm c khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025), khoản chi mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thực hiện theo quy định của các văn bản pháp luật về thuế giá trị gia tăng. Một số điểm cần lưu ý:

• Mua hàng hóa, dịch vụ của một người bán dưới 05 triệu đồng mỗi lần nhưng mua nhiều lần trong cùng một ngày có tổng giá trị từ 05 triệu đồng trở lên thì chỉ được tính vào chi phí được trừ khi có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (điểm c1).
• Hàng hóa, dịch vụ từng lần từ 05 triệu đồng trở lên mà đến thời điểm ghi nhận chi phí chưa thanh toán thì vẫn được tính vào chi phí được trừ; nếu khi thanh toán không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thì doanh nghiệp phải kê khai, điều chỉnh giảm chi phí vào kỳ tính thuế phát sinh việc thanh toán bằng tiền mặt (điểm c3).

Trước đây, theo điểm c khoản 1 Điều 6 Thông tư 78/2014/TT-BTC, ngưỡng này là 20 triệu đồng (đã bao gồm thuế GTGT) tính theo từng hóa đơn. Thông tư 20/2026/TT-BTC (hiệu lực từ 12/3/2026) đã thay thế Thông tư 78/2014/TT-BTC và Thông tư 96/2015/TT-BTC; quy định về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt áp dụng từ ngày Nghị định 320/2025/NĐ-CP có hiệu lực.

Thuế giá trị gia tăng. Theo Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2025), cơ sở kinh doanh phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với hàng hóa, dịch vụ mua vào từ 05 triệu đồng trở lên đã bao gồm thuế GTGT thì mới được khấu trừ thuế GTGT đầu vào. Chứng từ nộp tiền mặt vào tài khoản của bên bán không được coi là chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Mua của một người nộp thuế nhiều lần trong cùng một ngày, mỗi lần dưới 05 triệu đồng nhưng tổng từ 05 triệu đồng trở lên, thì chỉ được khấu trừ khi có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Giao dịch nộp tiền vào ngân sách Nhà nước

Theo khoản 1 Điều 1 Thông tư 136/2018/TT-BTC (sửa đổi Thông tư 13/2017/TT-BTC về quản lý thu, chi bằng tiền mặt qua Kho bạc Nhà nước), các đơn vị, tổ chức kinh tế có tài khoản ngân hàng nộp ngân sách Nhà nước (tiền thuế, phí, lệ phí, nộp phạt…) bằng hình thức thanh toán không dùng tiền mặt hoặc nộp tiền mặt tại ngân hàng để chuyển vào tài khoản của Kho bạc Nhà nước.

Giao dịch chứng khoán cho khách hàng của công ty chứng khoán

Giao dịch chứng khoán cho khách hàng của công ty chứng khoán được thực hiện qua ngân hàng thương mại.

Giao dịch chứng khoán trên Sở giao dịch chứng khoán

Tổ chức, cá nhân không thanh toán bằng tiền mặt trong các giao dịch chứng khoán trên Sở giao dịch chứng khoán (theo khoản 1 Điều 5 Nghị định 222/2013/NĐ-CP).

Nhà đầu tư phải mở tài khoản giao dịch chứng khoán tại công ty chứng khoán để thực hiện giao dịch chứng khoán trên Sở Giao dịch Chứng khoán và chịu trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác các thông tin nhận biết khách hàng khi mở tài khoản giao dịch.

Giao dịch chứng khoán tại Trung tâm lưu ký chứng khoán (nay là Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam)

Theo khoản 2 Điều 63 Luật Chứng khoán 54/2019/QH14 (hiệu lực từ 01/01/2021, thay Luật Chứng khoán 2006), thanh toán chứng khoán được thực hiện trên hệ thống tài khoản lưu ký tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, thanh toán tiền giao dịch chứng khoán được thực hiện qua ngân hàng thanh toán và phải tuân thủ nguyên tắc chuyển giao chứng khoán đồng thời với thanh toán tiền.

Đồng thời, khoản 2 Điều 5 Nghị định 222/2013/NĐ-CP cũng quy định, tổ chức, cá nhân không thanh toán bằng tiền mặt trong các giao dịch chứng khoán đã đăng ký, lưu ký tại Trung tâm Lưu ký chứng khoán không qua hệ thống giao dịch của Sở giao dịch chứng khoán.

Doanh nghiệp có vốn Nhà nước không thanh toán bằng tiền mặt

Các tổ chức sử dụng vốn Nhà nước không thanh toán bằng tiền mặt trong các giao dịch, trừ một số giao dịch sau (các ngoại lệ này lấy từ Thông tư 33/2014/TT-NHNN hướng dẫn Điều 4 Nghị định 222/2013/NĐ-CP; tình trạng hiệu lực hiện nay chưa xác minh được, cần đối chiếu trước khi áp dụng):

• Thanh toán tiền thu mua nông, lâm, thủy sản, dịch vụ và các sản phẩm khác cho người dân trực tiếp sản xuất, đánh bắt, khai thác bán ra mà chưa có tài khoản thanh toán tại ngân hàng.
• Thanh toán công tác phí, trả lương và các khoản thu nhập khác cho người lao động chưa có tài khoản thanh toán tại ngân hàng.
• Các khoản thanh toán để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh liên quan đến bí mật Nhà nước.
• Bên thanh toán thực hiện việc thanh toán hoặc bên được thanh toán nhận thanh toán tại các xã, phường, thị trấn thuộc địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo, khu vực nông thôn nơi chưa có tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán.

Khoản thanh toán với giá trị dưới 20 triệu đồng, trừ trường hợp các khoản thanh toán trong ngày có giá trị dưới 20 triệu đồng cho cùng một mục đích, một đối tượng thanh toán nhưng tổng các khoản thanh toán này lớn hơn 20 triệu đồng.

Bài viết và khoá học liên quan

• Những trường hợp phải thanh toán không dùng tiền mặt để được khấu trừ thuế GTGT đầu vào
• Doanh nghiệp vay vốn cá nhân bằng tiền mặt hay chuyển khoản
• Tìm hiểu về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt là gì?
• Tổng hợp những nghiệp vụ liên quan đến tiền mặt phần 1
• Kế toán tổng hợp thực hành A–Z