Trả lời nhanh

Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC (hiệu lực từ 01/01/2026), bảng cân đối kế toán được gọi là Báo cáo tình hình tài chính (Mẫu B 01 - DN). Trước khi lập phải ghi đủ nghiệp vụ, kiểm kê, đối chiếu công nợ và khóa sổ. Chỉ tiêu tài sản lấy theo số dư Nợ, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu theo số dư Có; hao mòn (TK 214) và dự phòng (TK 229) ghi số âm trong ngoặc đơn; TK 412, 413, 421 dư Nợ cũng ghi số âm. Cột đầu năm lấy từ cột cuối năm của báo cáo ngày 31/12 năm trước.

Ý chính

  • Từ 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC gọi là Báo cáo tình hình tài chính (Mẫu B 01 - DN), tài sản chia ngắn hạn và dài hạn
  • Ghi đủ nghiệp vụ, kiểm kê, đối chiếu công nợ và khóa sổ trước khi lập
  • Tài sản ghi theo số dư Nợ; nợ phải trả và vốn chủ sở hữu ghi theo số dư Có
  • Hao mòn TSCĐ (TK 214) và dự phòng (TK 229) ghi số âm trong ngoặc đơn; TK 129, 139, 159 là của Quyết định 15/2006, từ Thông tư 200 đã gộp vào TK 229 và Thông tư 99 tiếp tục dùng TK 229
  • Tài khoản 412, 413, 421 dư Nợ vẫn ghi ở vốn chủ sở hữu nhưng theo số âm
  • Tổng tài sản (280) = Tổng nguồn vốn (440) = Nợ phải trả (300) + Vốn chủ sở hữu (400)

Theo quy định tại thời điểm đăng bài (14/02/2014); chính sách có thể đã thay đổi.

Cập nhật ngày 14/11/2026: bài đã được cập nhật theo Thông tư 99/2025/TT-BTC (hiệu lực từ 01/01/2026, thay Thông tư 200/2014/TT-BTC), trong đó "Bảng cân đối kế toán" được gọi là "Báo cáo tình hình tài chính" (Mẫu số B 01 - DN).

Bài viết trình bày nguyên tắc chung, cơ sở số liệu và phương pháp lập bảng cân đối kế toán (nay là Báo cáo tình hình tài chính, viết tắt BCĐKT trong bài), cùng các mối quan hệ cân đối cần lưu ý. Nội dung dưới đây theo Thông tư 99/2025/TT-BTC; doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC thì lập theo mẫu và hướng dẫn của thông tư đó.

Nguyên tắc chung để lập bảng cân đối kế toán

  • Trước khi lập BCĐKT, nhân viên kế toán cần phản ánh tất cả các nghiệp vụ kinh tế phát sinh vào sổ kế toán tổng hợp và chi tiết có liên quan, thực hiện kiểm kê tài sản và phản ánh kết quả kiểm kê vào sổ kế toán. Trước khi khoá sổ, đối chiếu công nợ phải thu, phải trả, đối chiếu giữa số liệu tổng hợp và số liệu chi tiết, số liệu trên sổ kế toán và số thực kiểm kê, khoá sổ kế toán và tính số dư các tài khoản.
  • Khi lập BCĐKT, những chỉ tiêu liên quan đến những tài khoản phản ánh tài sản có số dư Nợ thì căn cứ vào số dư Nợ để ghi. Những chỉ tiêu liên quan đến những tài khoản phản ánh nợ phải trả và vốn chủ sở hữu có số dư Có thì căn cứ vào số dư Có của tài khoản để ghi.
  • Những chỉ tiêu thuộc các khoản phải thu, phải trả ghi theo số dư chi tiết của các tài khoản phải thu, tài khoản phải trả. Nếu số dư chi tiết là dư Nợ thì ghi ở phần “tài sản”, nếu số dư chi tiết là dư Có thì ghi ở phần “nợ phải trả” (ví dụ số dư Nợ chi tiết của TK 331 là khoản trả trước cho người bán, số dư Có chi tiết của TK 131 là khoản người mua trả tiền trước).
  • Tài sản và nợ phải trả được trình bày riêng biệt thành ngắn hạn và dài hạn (khoản 4 Điều 20 Thông tư 99/2025/TT-BTC): tài sản dự kiến thu hồi, bán hoặc sử dụng trong một chu kỳ kinh doanh thông thường hoặc trong thời hạn từ 12 tháng trở xuống kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán là tài sản ngắn hạn; các tài sản còn lại là tài sản dài hạn. Nợ phải trả cũng phân loại ngắn hạn, dài hạn theo tiêu chí tương tự.
  • Các chỉ tiêu điều chỉnh giảm tài sản (hao mòn lũy kế, dự phòng...) có dấu (*) trên mẫu và được ghi bằng số âm dưới hình thức ghi trong ngoặc đơn (...). Cụ thể là số dư Có của TK 214 - Hao mòn tài sản cố định và TK 229 - Dự phòng tổn thất tài sản (gồm 2291, 2292, 2293, 2294, 2295). Các TK 129, 139, 159 là của chế độ kế toán theo Quyết định 15/2006/QĐ-BTC; từ Thông tư 200/2014/TT-BTC các khoản dự phòng đã gộp vào TK 229, và Thông tư 99/2025/TT-BTC tiếp tục dùng TK 229 (2291–2295).
  • Các tài khoản vốn chủ sở hữu như 412, 413, 421 nếu có số dư bên Nợ thì vẫn ghi ở phần “vốn chủ sở hữu” nhưng ghi theo số âm trong ngoặc đơn (...). Cổ phiếu mua lại của chính mình (TK 419) có số dư Nợ cũng ghi số âm.

Cơ sở số liệu và phương pháp lập BCĐKT

Cơ sở để lập BCĐKT là số liệu của BCĐKT năm trước (cột số cuối năm), sổ kế toán tổng hợp và sổ, thẻ kế toán chi tiết (hoặc bảng tổng hợp chi tiết) tại thời điểm lập sau khi đã khoá sổ (Phụ lục IV Thông tư 99/2025/TT-BTC). Cụ thể:

  • Đối với cột “số đầu năm”: căn cứ số liệu cột “số cuối năm” của báo cáo ngày 31/12 năm trước để ghi.
  • Cột “số cuối năm”: phương pháp lập khái quát có thể biểu diễn qua sơ đồ sau (kết cấu theo 2 phần xếp dọc): phần “Tài sản” gồm A - Tài sản ngắn hạn (mã số 100), B - Tài sản dài hạn (mã số 200), cộng lại là Tổng cộng tài sản (mã số 280 = 100 + 200); phần “Nợ phải trả và vốn chủ sở hữu” gồm C - Nợ phải trả (mã số 300), D - Vốn chủ sở hữu (mã số 400), cộng lại là Tổng cộng nguồn vốn (mã số 440 = 300 + 400).

Trước đây, theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, báo cáo này có tên “Bảng cân đối kế toán”; Thông tư 99/2025/TT-BTC đổi tên thành “Báo cáo tình hình tài chính”. (Thuật ngữ “tài sản lưu động” trong bài gốc là cách gọi cũ trước năm 2006, nay là “tài sản ngắn hạn”.)

Phương pháp lập BCĐKT cột số cuối kỳ cụ thể như sau

BCĐKT là phương pháp kế toán tổng hợp số liệu từ các sổ kế toán theo các mối quan hệ cân đối vốn có của đối tượng kế toán. Mối quan hệ cân đối đó gồm 2 loại :

1. Quan hệ cân đối tổng thể, cân đối chung như quan hệ cân đối giữa tài sản và nguồn vốn

  • Tổng số tài sản = Tổng số nguồn vốn (mã số 280 = mã số 440)
  • Tổng số tài sản = Tài sản ngắn hạn + Tài sản dài hạn (mã số 280 = 100 + 200); tài sản dài hạn (mã số 200) gồm phải thu dài hạn (210), tài sản cố định (220), tài sản sinh học dài hạn (230), bất động sản đầu tư (240), tài sản dở dang dài hạn (250), đầu tư tài chính dài hạn (260) và tài sản dài hạn khác (270)
  • Tổng số nguồn vốn = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu (mã số 440 = 300 + 400)

Thông qua các quan hệ cân đối trên có thể thấy được kết cấu của từng loại tài sản, từng loại nguồn vốn từ đó mà xác định được thực trạng tài chính của doanh nghiệp, đưa ra các quyết định về việc đầu tư vốn theo hướng hợp lý, phù hợp với mục đích và điều kiện kinh doanh trong từng giai đoạn cụ thể, phù hợp với ngành nghề kinh doanh của từng đơn vị.

2. Quan hệ cân đối từng phần, cân đối bộ phận

Thể hiện quan hệ cân đối giữa số hiện có và sự vận động của từng đối tượng kế toán : từng loại vốn, từng nguồn vốn. Đây là cách phân tích tài chính được dùng trong bài viết, không phải quy định bắt buộc của chế độ kế toán. Cụ thể :

+ Vốn chủ sở hữu

Vốn chủ sở hữu (D, mã số 400) = Tài sản ngắn hạn (mã số 100) trừ các khoản phải thu ngắn hạn (mã số 130) + Tài sản dài hạn (mã số 200); đây là công thức phân tích tự suy ra từ kết cấu báo cáo, trong đó tài sản ngắn hạn được hiểu là không kể các khoản phải thu

Cân đối này chỉ mang tính lý thuyết điều đó có nghĩa là : Vốn chủ sở hữu vừa đủ trang trải các loại tài sản cho các hoạt động chủ yếu mà không phải đi vay hoặc chiếm dụng.

Trong thực tế thường xảy ra 1 trong 2 trường hợp :

Trường hợp 1 : vế trái > vế phải

Doanh nghiệp không sử dụng hết nguồn vốn hiện có của mình đã bị người khác chiếm dụng vốn. Thể hiện trên chỉ tiêu các khoản phải thu ngắn hạn (mã số 130) ở phần tài sản.

Trường hợp 2 : vế trái < vế phải

Doanh nghiệp thiếu nguồn vốn để trang trải cho các tài sản đang sử dụng nên phải vay mượn. Thể hiện trên phần C - Nợ phải trả (mã số 300). Việc sử dụng vốn vay mượn trong kinh doanh nếu chưa quá thời hạn thanh toán là điều bình thường, hay xảy ra.

Do luôn tồn tại các mối quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với đối tượng khác nên luôn xảy ra hiện tượng chiếm dụng và bị chiếm dụng. Vấn đề cần quan tâm là tính chất hợp lý và hợp pháp của các khoản đi chiếm dụng và bị chiếm dụng.

Vốn chủ sở hữu (mã số 400) + Nợ dài hạn (mã số 330) = Tài sản dài hạn (mã số 200)

Điều này cho thấy cách tài trợ các loại tài sản ở doanh nghiệp mang lại sự ổn định và an toàn về mặt tài chính. Bởi lẽ doanh nghiệp dùng nguồn vốn dài hạn để tài trợ cho các sử dụng dài hạn vừa đủ. Tuy nhiên, trong thực tế có thể xảy ra 1 trong 2 trường hợp sau :

Trường hợp 1 : vế trái > vế phải

Điều đó cho thấy việc tài trợ từ các nguồn vốn là rất tốt. Nguồn vốn dài hạn thừa để tài trợ cho các sử dụng dài hạn, phần thừa này doanh nghiệp dành cho các sử dụng ngắn hạn. Điều đó cũng có nghĩa là tài sản ngắn hạn lớn hơn nợ ngắn hạn thể hiện khả năng thanh toán nợ ngắn hạn là tốt.

Trường hợp 2 : vế trái < vế phải

Cho thấy nguồn vốn dài hạn nhỏ hơn tài sản dài hạn, doanh nghiệp đã sử dụng nợ ngắn hạn để tài trợ cho các sử dụng dài hạn. Tình hình tài chính của doanh nghiệp là không sáng sủa. Trường hợp này thể hiện khả năng thanh toán nợ ngắn hạn là yếu vì chỉ có tài sản ngắn hạn mới có thể chuyển đổi thành tiền trong thời gian ngắn để đảm bảo việc trả nợ.

(Nguồn: Internet; các phần về tên gọi, tài khoản và mã số chỉ tiêu đã được đối chiếu với Thông tư 99/2025/TT-BTC)

Thực hành cùng giảng viênMuốn làm được việc này trên chứng từ thật? Học kèm 1-1 với giảng viên Đức Minh.Xem khoá học

Căn cứ pháp lý

  • Thông tư 99/2025/TT-BTC
  • Thông tư 200/2014/TT-BTC
  • Thông tư 133/2016/TT-BTC
  • Quyết định 15/2006/QĐ-BTC

Khoá học liên quan

Kế toán thực tế

Kèm 1-1 trên chứng từ thật · khai giảng liên tục