Trả lời nhanh
Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC (từ năm tài chính 2026, thay Thông tư 200), chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại số dư ngoại tệ cuối kỳ được ghi thẳng vào TK 515 (lãi) hoặc TK 635 (lỗ), trình bày theo số thuần, không còn tập hợp và tất toán TK 4131. Khi nhận tiền dùng tỷ giá giao dịch thực tế, khi chi tiền dùng tỷ giá ghi sổ (đích danh hoặc bình quân gia quyền). TK 413 chỉ còn cho trường hợp riêng của doanh nghiệp Nhà nước 100% vốn có dự án trọng điểm quốc gia.
Ý chính
- Đánh giá lại số dư khoản mục tiền tệ gốc ngoại tệ cuối kỳ theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng; tiền gửi không kỳ hạn theo ngân hàng nơi mở tài khoản
- TK 112: nhận tiền theo tỷ giá giao dịch thực tế, chi tiền theo tỷ giá ghi sổ (đích danh hoặc bình quân gia quyền)
- TK 131 có số dư Nợ, TK 331 có số dư Có: lãi ghi Có TK 515, lỗ ghi Nợ TK 635 (không qua TK 4131); không đánh giá lại phần nợ phải thu đã lập dự phòng
- Không còn tất toán TK 4131; chênh lệch trình bày theo số thuần trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
- Doanh nghiệp theo Thông tư 133: TK 413 không có số dư cuối kỳ
Theo quy định tại thời điểm đăng bài (08/12/2018); chính sách có thể đã thay đổi.
Cập nhật ngày 15/11/2026: bài đã được cập nhật theo Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (hiệu lực từ 01/01/2026, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026, thay Thông tư 200/2014/TT-BTC), mục hướng dẫn Tài khoản 413. Doanh nghiệp nhỏ và vừa áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC thì Tài khoản 413 không có số dư cuối kỳ.
Bài viết tóm tắt một số lưu ý khi xử lý chênh lệch tỷ giá hối đoái trên các tài khoản tiền, công nợ. Trước đây bài viết theo Thông tư 200 (đánh giá lại ghi vào TK 4131, cuối kỳ tất toán sang TK 635 hoặc 515); theo Thông tư 99, chênh lệch tỷ giá đánh giá lại được ghi thẳng vào doanh thu hoạt động tài chính (TK 515) hoặc chi phí tài chính (TK 635), không còn tập hợp ở TK 4131.
Chênh lệch tỷ giá hối đoái là gì?
Theo hướng dẫn về Tài khoản 413 của Thông tư 99/2025/TT-BTC, chênh lệch tỷ giá hối đoái chủ yếu phát sinh trong các trường hợp: chuyển đổi báo cáo tài chính lập bằng ngoại tệ sang Đồng Việt Nam; thực tế mua bán, trao đổi, thanh toán các nghiệp vụ phát sinh bằng ngoại tệ trong kỳ; đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán. Trước đây, theo điều 69 Thông tư 200/2014/TT-BTC, chênh lệch tỷ giá hối đoái là sự chênh lệch từ việc trao đổi thực tế hoặc quy đổi cùng một lượng tiền tệ khác sang đơn vị kế toán theo tỷ giá hối đoái khác nhau.
Một số lưu ý khi làm về chênh lệch tỷ giá hối đoái
Doanh nghiệp theo dõi số lượng nguyên tệ và giá trị quy đổi trên sổ kế toán chi tiết, tính riêng tỷ giá ghi sổ cho từng loại tiền, từng đối tượng công nợ và từng loại nguyên tệ. Thông tư 99 không chia cấp 2 cho Tài khoản 111, 112 nên các bút toán dưới đây ghi chung TK 112 (trước đây là 1122).
Đối với tài khoản tiền gửi ngoại tệ (TK 112)
Lưu ý, khi nhận tiền (ghi bên Nợ) thì lấy tỷ giá giao dịch thực tế của ngày giao dịch. Tuy nhiên khi chi tiền (ghi bên Có) thì phải xem giá trị số dư lịch sử, tức tỷ giá ghi sổ. Theo Thông tư 99, tỷ giá ghi sổ gồm tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh hoặc tỷ giá ghi sổ bình quân gia quyền (xác định vào cuối kỳ hoặc tại từng thời điểm thanh toán); doanh nghiệp chọn phương pháp phù hợp và áp dụng nhất quán. Bài trước đây mô tả phương pháp nhập trước xuất trước (FIFO) theo từng "gói" tiền; theo các hướng dẫn tra được về Thông tư 99, phương pháp này không còn được nêu cho tỷ giá ghi sổ.
Cuối kỳ xử lý chênh lệch: tiền gửi không kỳ hạn bằng ngoại tệ được đánh giá lại theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp mở tài khoản tiền gửi tại ngày kết thúc kỳ kế toán. Nếu lãi tỷ giá ghi Nợ TK 112 / Có TK 515; nếu lỗ ghi Nợ TK 635 / Có TK 112.
Đối với tài khoản 131
Lưu ý, số dư đầu kỳ là của nhiều khoản người ta nợ mình, nên cần tính tỷ giá ghi sổ cho từng đối tượng khách hàng và từng loại nguyên tệ, không chỉ lấy tỷ giá trung bình chung. Cuối kỳ đánh giá lại theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch; nếu lãi ghi Nợ TK 131 / Có TK 515, nếu lỗ ghi Nợ TK 635 / Có TK 131. Không đánh giá lại phần nợ phải thu có gốc ngoại tệ đã được trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi.
Ví dụ (số liệu giả định): số dư nợ TK 131 của khách hàng X là 10.000 USD, tỷ giá ghi sổ 25.000 đồng/USD, tức 10.000 x 25.000 = 250.000.000 đồng. Cuối kỳ tỷ giá đánh giá lại là 25.300 đồng/USD, giá trị đánh giá lại 10.000 x 25.300 = 253.000.000 đồng, lãi tỷ giá 253.000.000 - 250.000.000 = 3.000.000 đồng. Ghi: Nợ TK 131 3.000.000 / Có TK 515 3.000.000.
Đối với tài khoản 331
Cũng giống với 131 tuy nhiên lưu ý TK này có số dư bên Có. Cuối kỳ đánh giá lại; nếu lãi ghi Nợ TK 331 / Có TK 515, nếu lỗ ghi Nợ TK 635 / Có TK 331.
Ví dụ (số liệu giả định): số dư có TK 331 của người bán Y là 5.000 USD, tỷ giá ghi sổ 25.000 đồng/USD, tức 5.000 x 25.000 = 125.000.000 đồng. Cuối kỳ tỷ giá đánh giá lại là 25.300 đồng/USD, giá trị đánh giá lại 5.000 x 25.300 = 126.500.000 đồng, khoản phải trả tăng nên lỗ tỷ giá 126.500.000 - 125.000.000 = 1.500.000 đồng. Ghi: Nợ TK 635 1.500.000 / Có TK 331 1.500.000.
Xử lý chênh lệch đánh giá lại cuối kỳ (thay cho tất toán TK 4131)
Theo Thông tư 99, tất cả chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại số dư cuối kỳ đều được phản ánh vào doanh thu hoạt động tài chính (nếu lãi, TK 515) hoặc chi phí tài chính (nếu lỗ, TK 635) trong kỳ, và trình bày trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh theo số thuần giữa tổng lãi và tổng lỗ (mục 1.5.2 Tài khoản 413). Do đó không còn bước tất toán TK 4131 như Thông tư 200: trước đây nếu TK 4131 dư Nợ thì kết chuyển vào chi phí tài chính 635, dư Có thì kết chuyển vào doanh thu tài chính 515.
Tài khoản 413 chỉ còn dùng để treo lại khoản chênh lệch tỷ giá đánh giá lại trong giai đoạn trước hoạt động của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ có thực hiện dự án, công trình trọng điểm quốc gia, nếu pháp luật cho phép; các doanh nghiệp thông thường không dùng TK 413 cho chênh lệch đánh giá lại cuối kỳ. Khi xác định nghĩa vụ thuế liên quan đến giao dịch bằng ngoại tệ, doanh nghiệp thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế.
Bài viết và khoá học liên quan
- Chênh lệch tỷ giá theo thông tư 200
- Chênh lệch tỷ giá hối đoái là gì – Khái niệm, các trường hợp, chuẩn mực kế toán
- 4 lưu ý khi đánh giá chênh lệch tỷ giá
- Hướng dẫn về chênh lệch tỷ giá hối đoái do dánh giá lại số dư ngoại tệ cuối kỳ
- Cách hạch toán một số nghiệp vụ về TK 413 - chênh lệch tỷ giá hối đoái theo TT200
Căn cứ pháp lý
- Thông tư 99/2025/TT-BTC
- Thông tư 133/2016/TT-BTC
- Thông tư 200/2014/TT-BTC
Khoá học liên quan
Kế toán thực tế
Kèm 1-1 trên chứng từ thật · khai giảng liên tục



