Trả lời nhanh

Khi hàng đã xuất bán nhưng hóa đơn mua vào chưa về, doanh nghiệp thường xử lý bằng bốn cách: vay mượn rồi hoàn trả, lập bảng kê hoặc hóa đơn lẻ, giữ chứng từ giao nhận chờ hóa đơn về, hoặc ghi nhận hàng biếu tặng. Xuất hàng cho vay, cho mượn phải lập hóa đơn (khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2020/NĐ-CP, nay là Điều 4 Nghị định 254/2026/NĐ-CP từ 01/7/2026); hướng dẫn miễn theo Thông tư 119/2014 thuộc thời kỳ trước và không còn áp dụng. Khoản chi chỉ được trừ thuế TNDN khi có hóa đơn, chứng từ hợp pháp và, từ 05 triệu đồng, có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Ý chính

  • Xuất hàng cho vay, cho mượn phải lập hóa đơn (khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2020/NĐ-CP, nay là Điều 4 Nghị định 254/2026/NĐ-CP từ 01/7/2026); hướng dẫn miễn theo Thông tư 119/2014 không còn áp dụng
  • Lập hóa đơn không đúng thời điểm hoặc không lập hóa đơn khi cho vay, cho mượn, hoàn trả hàng bị phạt theo số lượng hóa đơn (Nghị định 310/2025/NĐ-CP, từ 16/01/2026)
  • Chi phí chỉ được trừ khi có hóa đơn, chứng từ hợp pháp; từ 05 triệu đồng phải thanh toán không dùng tiền mặt (Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP)
  • Hóa đơn không hợp pháp hoặc mua trôi nổi phải loại khỏi chi phí được trừ khi quyết toán thuế TNDN
  • Hàng nhận biếu tặng ghi nhận vào thu nhập khác; bên tặng vẫn phải lập hóa đơn

Theo quy định tại thời điểm đăng bài (10/03/2018); chính sách có thể đã thay đổi.

Cập nhật ngày 12/11/2026: bài đã được cập nhật theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hóa đơn điện tử (hiệu lực từ 01/7/2026, thay Nghị định 123/2020/NĐ-CP và Nghị định 70/2025/NĐ-CP), Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 67/2025/QH15, Nghị định 320/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025) và Nghị định 310/2025/NĐ-CP về xử phạt hóa đơn (hiệu lực từ 16/01/2026).

Âm kho hoặc hàng xuất bán trước ngày hóa đơn mua vào là tình huống nhiều doanh nghiệp thương mại gặp phải. Dưới đây là 4 cách xử lý thường được áp dụng, kèm các căn cứ và lưu ý về thuế.

Cách 1: Đi vay mượn khi nào có hàng lại trả lại để hợp thức hoá

Trước đây, theo Thông tư số 119/2014/TT-BTC ngày 25/8/2014 (sửa đổi Thông tư 219/2013/TT-BTC hướng dẫn Luật Thuế GTGT 2008), việc xuất máy móc, thiết bị, vật tư, hàng hóa dưới hình thức cho vay, cho mượn hoặc hoàn trả, nếu có hợp đồng và chứng từ phù hợp, thì cơ sở kinh doanh không phải lập hóa đơn, tính, nộp thuế GTGT. Hướng dẫn này thuộc thời kỳ Luật Thuế GTGT 2008 và không còn là căn cứ để áp dụng hiện nay.

Quy định hiện hành khác như sau:

  • Theo Điều 4 Nghị định 254/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2026), khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, người bán phải lập hóa đơn điện tử, bao gồm cả trường hợp xuất hàng hóa dưới các hình thức cho vay, cho mượn, trừ các trường hợp không phải sử dụng hóa đơn điện tử tại Điều 7 của Nghị định này. Vì vậy, không thể coi vay mượn hàng là cách để "không phải lập hóa đơn" như hướng dẫn cũ.
  • Thời điểm lập hóa đơn: với hàng hóa là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa cho người mua, không phân biệt đã thu tiền hay chưa (khoản 1 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP).
  • Lập hóa đơn không đúng thời điểm, hoặc không lập hóa đơn, đối với hàng xuất dưới hình thức cho vay, cho mượn hoặc hoàn trả hàng hóa bị xử phạt theo khoản 2 và khoản 3 Điều 24 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, được sửa đổi bởi khoản 14 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 16/01/2026); mức phạt tính theo số lượng hóa đơn vi phạm.
  • Cách tính thuế GTGT đối với hàng cho vay, cho mượn và hoàn trả thực hiện theo Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025) và Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Doanh nghiệp nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước khi áp dụng cho từng trường hợp cụ thể.

Như vậy, nếu vay mượn hàng của đơn vị khác để xuất bán trước, hai bên cần có hợp đồng, chứng từ giao nhận và lập hóa đơn theo quy định (Điều 4 Nghị định 254/2026/NĐ-CP) cho từng lần xuất cho vay, cho mượn; việc trả lại hàng cũng cần có chứng từ giao nhận và xử lý hóa đơn theo hướng dẫn của cơ quan thuế.

Cách 2: Mua hoặc tự lập hoá đơn lẻ hoặc lập bảng kê theo số lượng như trên và nhập kho tính giá thành bình thường

Hóa đơn lẻ dùng để nhập kho khi hàng đã xuất bán trước ngày có hóa đơn

Cách xử lý âm kho hoặc hàng xuất bán trước ngày hoá đơn xuất bán

Ghi chú:

Thận trọng khi dùng cách này: khoản chi chỉ được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp nếu đáp ứng điều kiện tại Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP (xem phần Căn cứ bên dưới). Không nên mua hóa đơn không có giao dịch thực tế hoặc dùng hóa đơn không hợp pháp. Việc mua hóa đơn, dùng hóa đơn bất hợp pháp là hành vi vi phạm pháp luật về hóa đơn và pháp luật thuế. Nếu chứng từ không đủ điều kiện thì chỉ ghi nhận về kế toán và phải loại ra khỏi chi phí được trừ khi quyết toán thuế TNDN, không nên "cân đối" chi phí khác để bù cho khoản này.

Căn cứ

  • Điều 9 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/10/2025, áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025) và khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP ngày 15/12/2025 quy định các khoản chi được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.
  • Thông tư 20/2026/TT-BTC ngày 12/3/2026 hướng dẫn hồ sơ các khoản chi được trừ, thay thế Thông tư 78/2014/TT-BTC và Thông tư 96/2015/TT-BTC (các thông tư mà phiên bản cũ của bài này dẫn).

Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp được trừ các khoản chi (ngoài các khoản không được trừ tại Điều 10) nếu đáp ứng đủ các điều kiện sau:

  • Khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
  • Khoản chi có đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật. Riêng một số trường hợp mua của người sản xuất trực tiếp bán ra, mua của cá nhân, hộ kinh doanh có doanh thu dưới ngưỡng chịu thuế GTGT... thì cần chứng từ chi trả tiền và Bảng kê thu mua hàng hóa, dịch vụ do người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền của doanh nghiệp ký.
  • Khoản chi mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (trước đây mức này là 20 triệu đồng). Mua nhiều lần trong cùng một ngày của một người bán, mỗi lần dưới 05 triệu đồng nhưng tổng từ 05 triệu đồng trở lên thì cũng phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được tính vào chi phí được trừ.

Nhận định

Theo Luật thuế TNDN thì các khoản chi phí có chứng từ chi được phản ánh trong hệ thống sổ sách kế toán của cơ sở kinh doanh, những chứng từ chi không đảm bảo tính hợp pháp theo chế độ quy định thì không được tính vào chi phí hợp lý để xác định thu nhập chịu thuế.

Các trường hợp thường gặp phải là:

  • Các khoản thực chi nhưng không có hoá đơn chứng từ theo quy định.
  • Các khoản chi phí phát sinh trong năm và liên quan đến việc tạo ra doanh thu chịu thuế trong năm có hoá đơn nhưng hoá đơn không hợp pháp.

=> Hóa đơn hợp lệ hiện nay là hóa đơn điện tử lập theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP (hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc không có mã nhưng đã gửi dữ liệu theo quy định). Từ 01/7/2026, hóa đơn đặt in của cơ quan thuế hết giá trị sử dụng (khoản 3 Điều 44 Nghị định 254/2026/NĐ-CP).

=> Những hóa đơn không hợp pháp, hóa đơn mua trôi nổi trên thị trường hoặc hóa đơn không phản ánh giao dịch thực tế đều không được cơ quan thuế chấp nhận. Khoản chi đó chỉ là chi phí về kế toán; khi quyết toán thuế TNDN phải loại trừ ra, ghi vào chỉ tiêu các khoản chi không được trừ trên tờ khai quyết toán thuế TNDN, làm tăng thu nhập chịu thuế và số thuế phải nộp theo thuế suất thuế TNDN áp dụng cho doanh nghiệp.

Cách 3: Thủ tục trước ngày hoá đơn mang hàng về sau

Chứng từ cần chuẩn bị (hóa đơn điện tử về sau chỉ cần in bản thể hiện hoặc lưu file kèm bộ chứng từ):

  • Làm phiếu giao hàng hoặc phiếu xuất kho của bên bán, đây là bằng chứng thép để chứng minh hàng đã giao nhưng hóa đơn chưa về
  • Bản thể hiện (bản in hoặc file) hóa đơn điện tử nhận sau, lưu kèm bộ chứng từ
  • Phiếu hạch toán
  • Phiếu nhập kho
  • Photo hợp đồng, thanh lý nếu có

Cách 4: Xem như hàng cho biếu tặng

Chứng từ cần chuẩn bị:

  • Phiếu hạch toán
  • Phiếu nhập kho
  • Bảng kê hàng biếu tặng

=> Ghi nhận là một khoản cho biếu tặng không phải thanh toán ghi nhận vào thu nhập khác, được xem là khoản thu nhập khác tính thuế TNDN. Lưu ý: theo Điều 4 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, hàng hóa dùng để cho, biếu, tặng cũng thuộc trường hợp bên giao hàng phải lập hóa đơn.

Thực hành cùng giảng viênMuốn làm được việc này trên chứng từ thật? Học kèm 1-1 với giảng viên Đức Minh.Xem khoá học

Căn cứ pháp lý

  • Luật 67/2025/QH15
  • Nghị định 320/2025/NĐ-CP
  • Thông tư 20/2026/TT-BTC
  • Nghị định 254/2026/NĐ-CP
  • Nghị định 125/2020/NĐ-CP
  • Nghị định 310/2025/NĐ-CP
  • Luật 48/2024/QH15
  • Nghị định 181/2025/NĐ-CP
  • Thông tư 119/2014/TT-BTC

Khoá học liên quan

Kế toán thực tế

Kèm 1-1 trên chứng từ thật · khai giảng liên tục