Trả lời nhanh
Người lao động phải bồi thường cho doanh nghiệp trong 3 trường hợp: đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật, làm hư hỏng hoặc làm mất dụng cụ, thiết bị, tài sản của doanh nghiệp, và vi phạm thỏa thuận bảo vệ bí mật kinh doanh, công nghệ. Nghỉ việc trái luật phải bồi thường nửa tháng tiền lương theo Điều 40 Bộ luật Lao động 2019. Khấu trừ lương hằng tháng không quá 30% tiền lương thực trả sau khi trừ bảo hiểm bắt buộc và thuế TNCN (khoản 3 Điều 102).
Ý chính
- Đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật: không được trợ cấp thôi việc, bồi thường nửa tháng lương, trả tiền cho số ngày không báo trước và hoàn trả chi phí đào tạo (Điều 40 BLLĐ 2019)
- Làm hư hỏng, mất tài sản hoặc tiêu hao vật tư quá định mức: bồi thường theo Điều 129 BLLĐ 2019
- Sơ suất, thiệt hại không nghiêm trọng đến 10 tháng lương tối thiểu vùng: bồi thường tối đa 03 tháng lương
- Khấu trừ lương hằng tháng không quá 30% tiền lương thực trả sau khi trừ bảo hiểm bắt buộc và thuế TNCN
- Vi phạm thỏa thuận bảo vệ bí mật kinh doanh, công nghệ: bồi thường theo thỏa thuận (khoản 2 Điều 21 BLLĐ 2019)
Theo quy định tại thời điểm đăng bài (20/12/2019); chính sách có thể đã thay đổi.
Cập nhật ngày 14/11/2026: bài đã được cập nhật theo Bộ luật Lao động 2019 (số 45/2019/QH14, hiệu lực từ 01/01/2021), Nghị định 145/2020/NĐ-CP và Luật Việc làm 2025 (số 74/2025/QH15, hiệu lực từ 01/01/2026).
Bài nêu 3 trường hợp người lao động phải bồi thường cho doanh nghiệp theo quy định của pháp luật lao động.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Lao động 2019 (số 45/2019/QH14), thay Bộ luật Lao động 2012 từ 01/01/2021;
- Luật Việc làm 2025 (số 74/2025/QH15), thay Luật Việc làm 2013 từ 01/01/2026;
- Nghị định 145/2020/NĐ-CP hướng dẫn Bộ luật Lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động (thay Nghị định 05/2015/NĐ-CP, hiệu lực từ 01/02/2021).
Người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật
Người lao động có hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật (hay còn gọi là “tự ý nghỉ việc”, “nghỉ ngang”) nếu lý do nghỉ việc không phù hợp với quy định pháp luật hoặc vi phạm nghĩa vụ báo trước cho doanh nghiệp. Theo Điều 35 Bộ luật Lao động 2019, thời hạn báo trước thông thường là ít nhất 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn, ít nhất 30 ngày với hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng và ít nhất 03 ngày làm việc với hợp đồng xác định thời hạn dưới 12 tháng; một số trường hợp được nghỉ không cần báo trước (khoản 2 Điều 35).
Trong trường hợp này, theo Điều 40 Bộ luật Lao động 2019, người lao động (sau đây gọi tắt là “NLĐ”):
- Không được trợ cấp thôi việc;
- Phải bồi thường cho doanh nghiệp nửa tháng tiền lương theo hợp đồng lao động và một khoản tiền tương ứng với tiền lương theo hợp đồng trong những ngày không báo trước;
- Phải hoàn trả cho doanh nghiệp chi phí đào tạo theo Điều 62 Bộ luật Lao động 2019 (nếu có).
Ngoài ra, theo điểm a khoản 1 Điều 38 Luật Việc làm 2025 (hiệu lực từ 01/01/2026), người đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật không thuộc trường hợp được hưởng trợ cấp thất nghiệp. Trước đó, quy định này nằm ở Điều 49 Luật Việc làm 2013.
Xem thêm Nghỉ việc không báo trước người lao động phải bồi thường bao nhiêu?
Người lao động làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị của doanh nghiệp
Theo Điều 129 Bộ luật Lao động 2019, NLĐ phải bồi thường cho doanh nghiệp nếu:
- Làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị hoặc có hành vi khác gây thiệt hại tài sản của doanh nghiệp (bồi thường theo quy định của pháp luật hoặc nội quy lao động);
- Làm mất dụng cụ, thiết bị, tài sản của doanh nghiệp hoặc tài sản khác do doanh nghiệp giao;
- Tiêu hao vật tư quá định mức cho phép.
Với các trường hợp làm mất tài sản hoặc tiêu hao vật tư quá định mức, NLĐ phải bồi thường một phần hoặc toàn bộ theo thời giá thị trường hoặc nội quy lao động; nếu có hợp đồng trách nhiệm thì bồi thường theo hợp đồng trách nhiệm. NLĐ không phải bồi thường nếu thiệt hại do thiên tai, hỏa hoạn, địch họa, dịch bệnh nguy hiểm, thảm họa hoặc sự kiện xảy ra khách quan không thể lường trước và không thể khắc phục được dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép.
Mức bồi thường được xem xét căn cứ vào lỗi, mức độ thiệt hại thực tế và hoàn cảnh thực tế về gia đình, nhân thân, tài sản của NLĐ (khoản 1 Điều 130). Trình tự, thủ tục xử lý bồi thường (yêu cầu tường trình, họp xử lý, lập biên bản, ra quyết định) thực hiện theo Điều 71 Nghị định 145/2020/NĐ-CP.
Trong đó, nếu NLĐ gây thiệt hại không nghiêm trọng do sơ suất với giá trị không quá 10 tháng lương tối thiểu vùng do Chính phủ công bố, áp dụng tại nơi NLĐ làm việc, thì phải bồi thường nhiều nhất là 03 tháng tiền lương và bị khấu trừ hằng tháng vào lương. Mức lương tối thiểu vùng hiện hành do Nghị định 293/2025/NĐ-CP quy định (từ 01/01/2026: vùng I 5.310.000 đồng, vùng II 4.730.000 đồng, vùng III 4.140.000 đồng, vùng IV 3.700.000 đồng/tháng). Ví dụ ở vùng I, ngưỡng 10 tháng lương tối thiểu vùng là 53.100.000 đồng.
Mức khấu trừ tiền lương hằng tháng không được quá 30% tiền lương thực trả hằng tháng của NLĐ sau khi trích nộp các khoản bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, thuế thu nhập cá nhân (khoản 3 Điều 102 Bộ luật Lao động 2019).
Bồi thường khi vi phạm bí mật kinh doanh, công nghệ
Bí mật kinh doanh, công nghệ là tài sản quan trọng trong doanh nghiệp. Bên cạnh cơ chế bảo hộ theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, pháp luật về lao động cũng có quy định bảo hộ tại khoản 2 Điều 21 của Bộ luật Lao động 2019 (trước đây là khoản 2 Điều 23 Bộ luật Lao động 2012), cụ thể:
- Khi người lao động làm việc có liên quan trực tiếp đến bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ theo quy định của pháp luật, thì người sử dụng lao động có quyền thỏa thuận bằng văn bản với người lao động về nội dung, thời hạn bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, quyền lợi và việc bồi thường trong trường hợp người lao động vi phạm.
Theo đó, nếu NLĐ có văn bản thỏa thuận với doanh nghiệp về nghĩa vụ bảo vệ bí mật kinh doanh, công nghệ mà vi phạm thỏa thuận thì phải bồi thường. Mức bồi thường cụ thể thực hiện theo văn bản đã giao kết hoặc thỏa thuận giữa các bên.
Bài viết và khoá học liên quan
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật 45/2019/QH14
- Luật 74/2025/QH15
- Nghị định 145/2020/NĐ-CP
- Nghị định 293/2025/NĐ-CP
Khoá học liên quan
Kế toán thực tế
Kèm 1-1 trên chứng từ thật · khai giảng liên tục



