Hộ kinh doanh muốn được khấu trừ thuế phải chuyển đổi thành doanh nghiệp

Một trong những vướng mắc được các hộ kinh doanh phản ánh gần đây là sự khác biệt trong cách tính thuế giá trị gia tăng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp.

Đặc biệt, với những hộ có quy mô doanh thu lớn, hoạt động kinh doanh đã phát sinh nhiều giao dịch mua vào, bán ra, có hệ thống kế toán và quản trị hóa đơn tương đối đầy đủ nhưng việc tiếp tục tính thuế giá trị gia tăng trực tiếp trên doanh thu khiến họ không được tham gia cơ chế khấu trừ như doanh nghiệp.

Vấn đề này được phóng viên VnEconomy đặt ra tại Họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Tài chính vào chiều 6/10. Theo ông Trương Bá Tuấn, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế, phí và lệ phí, pháp luật thuế giá trị gia tăng hiện quy định hai phương pháp tính thuế gồm phương pháp khấu trừ và phương pháp trực tiếp. Trong đó, phương pháp khấu trừ chỉ áp dụng với cơ sở kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở lên và loại trừ hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh.

Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế, phí và lệ phí đánh giá phương pháp tính trực tiếp trên doanh thu được cho là phù hợp với đặc điểm hoạt động của phần lớn hộ kinh doanh.

Việc áp dụng phương pháp trực tiếp đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trước hết nhằm đơn giản hóa việc xác định nghĩa vụ thuế. Nếu áp dụng phương pháp khấu trừ, người nộp thuế phải đáp ứng các yêu cầu liên quan đến sổ sách kế toán, chứng từ và hóa đơn và phức tạp hơn trong quá trình thực hiện.

Tuy nhiên, khi một hộ kinh doanh phát triển đến quy mô lớn, bài toán lại bắt đầu xuất hiện ở một điểm khác: mô hình pháp lý của hộ kinh doanh liệu có còn phù hợp với quy mô hoạt động và yêu cầu quản trị hay không?

Theo bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, từ thực tiễn triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Chính phủ đang đề xuất xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa để thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là nhóm chính sách dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa được chuyển đổi từ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.

Theo đó, chính sách không chỉ dừng ở tư vấn, đào tạo và hướng dẫn thủ tục chuyển đổi, mà còn hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn đầu sau khi chuyển đổi. Để giảm chi phí gia nhập thị trường, dự thảo đề xuất rút ngắn thời gian cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp xuống còn một ngày làm việc, đồng thời miễn một số khoản phí, lệ phí ban đầu.

Sau khi chuyển đổi, doanh nghiệp được đề xuất áp dụng cơ chế thuế, kế toán, biểu mẫu và báo cáo tối giản trong 36 tháng; được hỗ trợ nền tảng số, phần mềm và dịch vụ kế toán, cùng với cơ chế hướng dẫn, cảnh báo tuân thủ và một số hỗ trợ về bảo hiểm trong giai đoạn đầu.

Đáng chú ý, dự thảo còn tính tới một mô hình quản trị tối giản đối với “doanh nghiệp một người”.

Theo đó, hộ kinh doanh chuyển đổi thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do một cá nhân làm chủ, đồng thời đáp ứng quy mô doanh nghiệp siêu nhỏ, sẽ không bắt buộc phải có Chủ tịch công ty và kế toán trưởng; được tổ chức công tác kế toán phù hợp và áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản.

Song song, Dự thảo cũng đề xuất tiếp tục các chính sách miễn, giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó có việc áp dụng mức thuế suất thấp hơn mức thuế suất thông thường và miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể nêu rõ.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết Bộ Tài chính cố gắng tạo điều kiện thuận lợi để các hộ kinh doanh thực hiện chính sách pháp luật về thuế.

Với những hộ đã phát triển đủ lớn và nhận thấy việc chuyển đổi sang doanh nghiệp mang lại lợi ích tốt hơn, việc vừa chuyển đổi mô hình vừa được hưởng các chính sách hỗ trợ sẽ tạo thêm điều kiện để thực hiện quá trình này.

“Đây là hướng mà Bộ Tài chính ủng hộ. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ các hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi lên doanh nghiệp”, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết.